Komianos's Blog

Από το Κοπανάκι Μεσσηνίας Πολιτιστικά Δρώμενα.

ΤΑ ΣΠΙΤΙΚΑ ΦΙΔΙΑ – ΤΑ ΛΕΓΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΑΪΤΑΡΙΑ. ΙΕΡΟΤΗΤΑ-ΛΑΤΡΕΙΑ-ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ- ΧΡΗΣΗΜΟΤΗΤΑ. Εργασία : ΠΙΠΗΣ ΚΟΜΙΑΝΟΣ

 

 ΣΠΙΤΟΦΙΔΑ ΤΑ ΛΕΓΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΑΪΤΑΡΙΑ

  Γεμάτο με τόσο πολλούς  συμβολισμούς, η ιερότητά το φιδιού λατρευόταν στις αρχαίες και μεχρι τις σημερινές παραδόσεις και τις μαγικές πρακτικές του ελληνικού λαού, όπου συχνά η παρουσία του αγγίζει τα όρια της λεγομένης οφιολατρείας, δηλαδή την λατρεία του φιδιού. Η πιo διαδεδομένη μορφή είναι η πανελλήνια λατρεία του ΣΠΙΤΙΚΟΥ ΦΙΔΙΟΥ κυρίως στα χωριατόσπιτά μας. Είναι η λατρεία της  επιβίωσης του ΚΤΗΣΙΟΥ ΔΙΑ. Όπως εκείνος, έτσι και το φίδι του αρχαίου και στην συνεχεια νεοελληνικού σπιτιού είναι ο φύλακάς του, το καλόγνωμο στοιχειό, μνήμη του ΜΕΙΛΙΧΙΟΥ ΔΙΑ, (ο θεός που χαραχτηρίζεται από το στοιχείο της γλυκύτητας και καλοσύνης). Στο οποίο γίνονται ειδικές προσφορές, απευθύνονται φιλικοί χαιρετισμοί και απαγορεύεται ρητά και κατηγορηματικά να το σκοτώσουν. Ένας άλλος σπιτικός θεός, με μορφή φιδιού, ήταν ο ΑΓΑΘΟΣ ΔΑΙΜΩΝ, που το όνομά του βρέθηκε να είναι σκαλισμένο σ’ έναν  βωμό  σπιτιού της Θήρας, και συνηθισμένη σ’ αυτόν σπονδή ήταν λίγες σταγόνες άκρατου κρασιού, που έχυναν στο πάτωμα, στο τέλος του καθημερινού φαγητού. Οι Αρχαίοι Έλληνες έπιναν το κρασί αναμειγνύοντας το με νερό, σε αναλογία συνήθως ένα μέρος οίνου προς τρία μέρη νερού. Διέθεταν ειδικά σκεύη  για την ανάμειξη του τους λεγόμενους (κρατήρες). Ο άκρατος οίνος ήταν ο ανόθευτος χωρίς την πρόσμιξη με νερό.Από τα αρχαία χρόνια οι πιστοί (οι Οφίτες ή Οφιανοί) το λάτρευαν σε εξαιρετικά τελετές μυήσεως. Για τους προγόνους μας ήταν και σύμβολο της ιατρικής, της γνώσης και της μαντικής και συνδέεται με τη λατρεία του Ασκληπιού, του Διόνυσου, του Απόλλωνα και της Αθηνάς. Όμως ο σπουδαιότερος συμβολισμός του φιδιού, στις σημερινές παραδόσεις μας, συνδέεται με τη λατρεία του Δία, ο οποίος, με τα επίθετα, Κτήσιος και Μειλίχιος, λατρευόταν σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, ως ΖΕΥΣ-ΠΑΤΗΡ, προστάτης του σπιτιού, και εικονιζόταν με τη μορφή του φιδιού σε διάφορα μνημεία, κυρίως σε βωμούς της σπιτικής λατρείας. Η Αρκαδική Άρτεμις, η Περσεφόνη και η Εκάτη, εικονίζονται να κρατούν στα χέρια τους φίδια.

Τα φίδια στους πρώτους μήνες της ζωής τους καθαρίζουν το περιβάλλον από διάφορα έντομα και σαν γίνουν μεγάλα συνεχίζουν τρόγωντας μεγάλο αριθμό ποντικών. Περίπου 1.000 ποντίκια καταναλώνονται σαν τροφή στη διάρκεια της ζωής ενός και μόνο φιδιού. Έτσι όταν σκοτώνεται ένα φίδι στην ουσία αυξάνεται ο αριθμός τους! Ένα πολύ καλό παράδειγμα χρησιμότητας των φιδιών είναι η προέλευση της ονομασίας “Σπιτόφιδο” του Zamenis Situla. Την ονομασία κέρδισε το συγκεκριμένο είδος όταν παλιότερα οι αλλά ακόμη και σήμερα οι άνθρωποι το χρησιμοποίησαν σαν εξολοθρευτή τρωκτικών σε στάβλους και μάντρες, ακόμα και στα κατώγια των σπιτιών τους, σε σημεία όπως τα πατερά που ούτε οι γάτες μπορούν να σκαρφαλώσουν είτε στα κεραμίδια που μόνο αυτά μπορούν να τρυπώσουν.Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι καλοδέχονταν κάποια φίδια στα σπίτια τους,επειδή εξολόθρευαν τα ποντίκια. Το ίδιο,άλλωστε, συμβαίνει και σήμερα σε δίαφορα μέρη της αγροτικής χώρας μας.Ιδιαίτερα στα χωριά βάζουν στα κελάρια σπιτόφιδα για πρoστασία από τα τρωκτικά. Κάθε χρόνο το φίδι αλλάζει το δέρμα του ή αλλοιώς το πουκάμισό του. Οι χωρικοί το χρισημοποιούσαν για φυλαχτό.Οσοι καταγόμαστε από χωριά και ζήσαμε εκεί τα παιδικά μας χρόνια έχουμε σίγουρα ακούσει για του «όφι το ποκάμισο», όπως το λέγαμε εδώ στην Ορεινή Τριφυλία. Μιλώ για το δέρμα το οποίο εποχιακά αλλάζει το φίδι και το αφήνει φεύγοντας ανάμεσα σε πέτρες ή χόρτα. Μάλιστα, αυτό το «πουκάμισο» το θεωρούσαμε τότε εξαιρετικό εύρημα, γιατί είχε, όπως πιστεύαμε, ξεχωριστές ιδιότητες και γιʼ αυτό το χρησιμοποιούσαμε ως φυλαχτό. Αργότερα, μεγαλώνοντας, αφήσαμε στην άκρη μαζί με την παιδική μας αθωότητα και αυτές τις προλήψεις, Όμως δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που έχουν αυτές τις παλιές αντιλήψεις  πιστευω.
Στην πατρίδα μας υπάρχουν πολλά  είδη φιδιών, αρκετά από αυτά προστατεύονται. Το Σπιτόφιδο ή  Σαϊτάρι ανήκει σε αυτό το είδος,  εξαιτίας της γνωστής  χρησιμοτητάς του.  Το σαϊτάρι έχει στην πλάτη του καφεκόκκινα σημάδια και είναι ακίνδυνο για τον άνθρωπο. Επειδή έχει ένα σημάδι με σχήμα “V” πίσω από το κεφάλι του, μοιάζει με την οχιά, είναι όμως ακίνδυνο. Όπως επίσης και πολύ χρήσιμο γιατί σαν μεγαλώσει τρώει κυρίως τρωκτικά. Βρίσκεται σε περιοχές, γύρω από κατοικημένες περιοχές. Σε αρκετά μέρη της Ελλάδας γνωρίζοντας αυτή του, την χρησιμότητα το έπιαναν και το έριχναν στις αποθήκες τους, ώστε να ελέγξουν τους πληθυσμούς των ποντικών. Για αυτό το λόγο ονομάστηκε σπιτόφιδο.

Ο ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΑΝΑΠΛΙΩΤΗΣ γράφει : Ανάμεσα στα νησιά τού Αιγαίου υπάρχει και το μικρό μα ένδοξο νησί των Ψαρών (Θυμήσου: «Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη…)· Εκεί παλαιότερα υπήρχε ένα Μονα­στήρι στην περιοχή «Φιδόλακκος», αφιερωμένο στην «Άγια -Κιουρά», δηλ. στην Αγία Ματρώνα. Όπως το δείχνει και η ονομασία αφθονούσαν τα φίδια. Έτσι κάποτε σε μία θ. Λειτουργία ένα μικρό φίδι έπεσε μέσα στην θεία Κοινωνία. Ο Ιερέας μόλις το είδε έφριξε. Τι να κάνη; Να το πετάξη, δεν μπορούσε, γιατί είχε απορ­ροφήσει θεία Κοινωνία. Αναγκάσθηκε και το έφαγε!
Τόσο όμως κουράσθηκε ψυχικά και αγανάκτησε, ώστε παρεκάλεσε με δυνατή κραυγή τον Θεό, να εξαφάνιση τα φίδια από το νησί. Τα καταράσθηκε να εξα­φανισθούν όλα. Και το αποτέλεσμα: Από την στιγμή εκείνη μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει στα Ψαρά ούτε ένα φίδι. Απίστευτο και όμως αληθινό! Πολλές φορές έφε­ραν για δοκιμή φίδια από τα γειτονικά νησιά και μόλις προχώρησαν τρία-τέσσερα μέτρα στην παραλία, ψόφη­σαν.
Ενθυμούμαι, προ ετών σε κήρυγμα στο χωριό Άνω Ωρωπός Αττικής ανέφερα την εν λόγω περίπτωσι. Στο τέλος με πλησιάζει ένας ακροατής. «Είμαι δάσκαλος — μου λέει — και έχω υπηρετήσει και στα Ψαρά δέκα χρό­νια. Έτσι ακριβώς είναι όπως τα είπατε. Έχω μάλιστα να προσθέσω ότι και το χώμα από τον «Φιδόλακκο», αν το μεταφέρουμε σε άλλες περιοχές, σώζει από τα φίδια». Ο καλός αυτός δάσκαλος μου προμήθευσε και το βιβλίο, «Δημητρίου Γρ. Σπανού, Δημοδιδασκάλου, ΨΑΡΙΑΝΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, Αθήναι 1962», από το οποίο αντιγραφω τις επόμενες σειρές:

«Εάν τυχόν με τις κουφάλες των δένδρων, που το κύμα αποβάλλει εις τα Ψαρά, μεταφερθούν φίδια, αυτά δεν μπορούν να ζήσουν, αλλά ψοφούν ευθύς ως αποβιβα­σθούν στην ξηρά… Πολλοί ξένοι που επισκέπτονται τα Ψαρά, παίρνουν χώμα από το αναφερόμενο εξωκκλήσι, τον «Φιδόλακκον», και το μεταφέρουν σε άλλα μέρη της Ελλάδος, όπου παραδόξως εξαφανίζονται τα φί­δια από τα σπίτια, στα οποία το τοποθετούν ή το σκορ­πίζουν. Τούτο το διεπίστωσε και ο γράφων τις γραμμές αυτές. Άφ’ ότου ετοποθέτησε στις τέσσερες γωνιές του πατρικού του σπιτιού το «φιδόχωμα», φίδι δεν ενεφανί­σθη. Όταν κατόπιν επεσκευάσθη, και το «φιδόχωμα» εσκορπίσθη, ήρχισαν πάλιν να εμφανίζωνται τα φίδια» (σελ. 76). ΚΩΣΤΑΣ Χ. ΑΝΑΠΛΙΩΤΗΣ.

Νοεμβρίου 18, 2012 Αναρτήθηκε από τον/την komianos | ΑΞΙΟΠΕΡΙΕΡΓΑ, ΑΡΘΡΑ – ΑΠΟΨΕΙΣ – ΙΔΕΕΣ ΦΙΛΩΝ, ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ, ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΔΟΞΑΣΙΕΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Uncategorized | Γράψτε ένα σχόλιο | Επεξεργασία

Advertisements

Νοέμβριος 22, 2012 - Posted by | Uncategorized

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: